Nieuwe gezondheidsrisico’s door werk opsporen

Er bestaan verschillende methoden waarmee het optreden van beroepsziekten in kaart wordt gebracht en waarbij soms ook nieuwe gezondheidsrisico’s door werk worden opgespoord. In januari 2009 bracht het NCvB een themapublicatie over Nieuwe Risico’s uit, waarin daarvan een aantal voorbeelden werd gegeven.

Aan de orde komen achtereenvolgens
  • het registreren van spontane meldingen van mogelijk relevante verbanden door (bedrijfs)artsen,
  • meldingen van werknemers,
  • periodieke screening van literatuur,
  • data mining in gegevensbestanden,
  • koppeling van gegevensbestanden,
  • actieve opsporing van gezondheidseffecten
  • secundaire analyse van patiëntengegevens die om andere redenen zijn verzameld.

Hieronder worden in tabel 1 voor elke methode de voordelen en de beperkingen genoemd.Er zijn verschillende soorten verbanden tussen blootstelling en gezondheidsklachten, die onder meer samenhangen met verschillen in ernst en aard van de gezondheidsklachten en in de sterkte van een causaal verband met de specifieke blootstelling. Per besproken methode is er verschil in geschiktheid voor het opsporen van soorten verbanden. Het is dan ook niet mogelijk om met één methode alle nieuwe gezondheidsrisico’s door werk te signaleren. Er moet gewerkt worden met elkaar aanvullende methoden (triangulatie).

Tabel 1: Verschillende bronnen van informatie voor de opsporing van nieuwe gezondheidsrisico’s door werk met voordelen en beperkingen
Methode
Bronnen
Voordelen
Beperkingen
Spontane meldingen
Algemeen
Effectief, continu, snel, relatief goedkoop en kan een groot gebied bestrijken (alle werkenden, alle blootstellingen, alle gezondheidsklachten)
Het gaat om vermoedens

Onderrapportage en mogelijke bias
Weinig gevoelig voor verbanden met een lange latentietijd
Weinig informatie over de grootte van de groep at risk (noemer)
Geen bewijs van causaliteit
Vaak nader onderzoek nodig
Door
Bedrijfsartsen
Toegang tot de werkplek, kennis van relatie arbeid – gezondheid
Onderrapportage door uiteenlopende oorzaken
Door
Huisartsen
Laagdrempelige toegang, zien ook patiënten die geen bedrijfsarts hebben 
Weinig gedetailleerde informatie, minder gericht op werk als oorzaak van gezondheidsklachten
Door
Medisch specialisten
Complete medische informatie
Vaak weinig gericht op werk als oorzaak van gezondheidsklachten
Door
Werknemers
Informatie van meest direct betrokkenen
Door gebrek aan kennis van de relatie werk en gezondheid grotere kans op irrelevante informatie
Periodieke screening van literatuur
Wetenschappelijke literatuur databases
Systematisch, actueel overzicht internationale wetenschappelijke artikelen
Naijlen van informatie

Grijze literatuur is lastig te ontsluiten
Data mining
Gegevensbestanden zoals registraties van meldingen
Maakt het mogelijk hypothesen over nieuwe verbanden tussen blootstelling en gezondheid te genereren binnen bestaande gegevensbestanden op een snelle, goedkope, objectieve en reproduceerbare manier.
Geen informatie over grootte risicopopulatie

Kwaliteit van het signaal hangt sterk af van de kwaliteit van de rapportage en van de melder
Geen uitspraak mogelijk over causaliteit zonder uitgebreide beoordeling van het verband en nadere onderzoek
Actieve opsporing
Werknemers
Blootstelling van werkenden kan goed gekarakteriseerd worden

Er kan naar specifieke gezondheidseffecten worden gezocht, waardoor de kwaliteit en betrouwbaarheid goed is.
Vaak zijn grote groepen nodig (vooral bij betrekkelijk zeldzame gezondheidseffecten) en een lange follow-up tijd om tot betrouwbare uitspraken te kunnen komen.

Kostbare vorm van onderzoek.
Secundaire analyse andere bronnen
E-dossiers huisartsen
Geen vertekening van info door belangenverstrengeling
Blootstelling vaak alleen af te leiden uit beroep, dus zeer algemeen
Doodsoorzaak

statistieken
Al beschikbaar
Geen informatie over beroep op formulier waarop doodsoorzaak wordt vermeld
Ziekteregistraties
Informatie is al beschikbaar, dus relatief snel en goedkoop.
Niet opgezet met doel waarvoor ze nu gebruikt worden en dus is niet elke analyse mogelijk.
Mesothelioomregister
Al beschikbaar
Geen informatie over blootstelling opgenomen in database
UWV dossiers
Systematische vastlegging van gegevens over arbeid en gezondheid
Moeilijk elektronisch te ontsluiten
De volledige themapublicatie over nieuwe risico’s is te vinden op de website van het NCvB www.beroepsziekten.nl
Wilt u nieuwe gezondheidsrisico’s door werk melden, kijk dan eens op dit artikel over SIGNAAL, de online tool om vermoede nieuwe risico’s voor te leggen aan het NCvB